Hof van Justitie verduidelijkt toepasbaarheid van ‘essentiële‑faciliteiten’-leer”:belangrijkste inzichten uit Lukoil I

28 januari 2026

Het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) heeft eind 2025 in het Lukoil I-arrest bevestigd dat een onderneming met een machtspositie uitsluitend bij uitzondering verplicht is om toegang tot haar infrastructuur te verlenen, ook indien deze infrastructuur niet door die onderneming zelf is ontwikkeld maar via privatiseringen of in het kader van een concessie is verworven.

De Bulgaarse mededingingsautoriteit stelde in Lukoil I dat Lukoil zijn machtspositie heeft misbruikt door te weigeren aan derden toegang te verlenen tot zijn olietransport- en ‑opslagfaciliteiten in Bulgarije. Lukoil had infrastructuur die door de Staat was gebouwd verworven in het kader van een privatiseringsproces en ten aanzien van andere dergelijke infrastructuur een concessie voor diensten verkregen. Doordat de Bulgaarse Staat een gouden aandeel in Lukoil bezit, moet Lukoil toestemming van de Staat verkrijgen en aan bepaalde voorwaarden voldoen indien het wil weigeren toegang tot zijn infrastructuur te verlenen.

De belangrijkste vraag die bij het HvJ EU voorlag was of een weigering van Lukoil om aan concurrenten toegang tot zijn infrastructuur te verlenen op grond van artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) misbruik van machtspositie kan opleveren. Hierop zijn de zogeheten Bronner-criteria van het HvJ EU van toepassing. In het Bronner-arrest oordeelde het HvJ EU dat een weigering van toegang tot essentiële infrastructuur slechts een misbruik van machtspositie oplevert indien (i) de infrastructuur onontbeerlijk is voor ondernemingen die daartoe toegang willen verkrijgen, (ii) de weigering elke mededinging op de markt kan uitsluiten en (iii) de weigering niet objectief kan worden gerechtvaardigd. In het Android Auto-arrest heeft het HvJ EU toegelicht dat deze criteria van toepassing zijn wanneer de onderneming de essentiële faciliteit ten behoeve van haar eigen activiteiten heeft ontwikkeld en daarvan eigenaar is.

Kort gezegd werd het HvJ EU in Lukoil gevraagd of deze criteria ook van toepassing zijn indien de essentiële faciliteit door de overheid is ontwikkeld en vervolgens door de betrokken onderneming wordt verworven of wordt geëxploiteerd onder een concessie voor diensten.

Het HvJ EU oordeelde dat deze criteria ook van toepassing zijn indien de essentiële faciliteit door de overheid of met overheidsmiddelen is gebouwd, op voorwaarde dat de onderneming met een machtspositie eigenaar is van de infrastructuur en de infrastructuur (of het exclusieve recht om deze te exploiteren) tegen concurrerende voorwaarden heeft verworven. Een dergelijke situatie wordt gelijkgesteld met die waarin de onderneming met een machtspositie de infrastructuur zelf heeft ontwikkeld. Een onderneming wordt geacht eigenaar van de infrastructuur te zijn indien zij daarover volledig autonoom kan beslissen. Dit kan voortvloeien uit eigendom of andere exclusieve rechten die de onderneming in staat stellen de toegang tot de infrastructuur te controleren. Een onderneming is voor de toets van het HvJ EU geen eigenaar van infrastructuur als haar beslissingsautonomie wordt beperkt door wettelijke, bestuursrechtelijke of contractuele voorrechten of verplichtingen die haar verbieden derden de toegang tot die infrastructuur te weigeren.

De laatste jaren heeft het HvJ EU de reikwijdte voor toepassing van de Bronner-criteria beperkt. Zo werden de criteria niet van toepassing geacht ten aanzien van onlineplatforms (Android Auto), wanneer de toegang tot infrastructuur is gereguleerd (Slovak Telekom) en wanneer infrastructuur niet door de onderneming met een machtspositie maar met overheidsmiddelen wordt gefinancierd (Lithuanian Railways). In Lukoil I heeft het HvJ EU echter toegelicht dat de Bronner-criteria van belang blijven wanneer een onderneming met een machtspositie infrastructuur controleert. Deze criteria zijn belangrijk om investeringsprikkels in stand te houden, en ze beschermen de grondrechten van de onderneming met een machtspositie, waaronder eigendomsrechten en de vrijheid van ondernemerschap.

This site is registered on wpml.org as a development site. Switch to a production site key to remove this banner.