EmpCo heeft tot doel consumenten in staat te stellen beter geïnformeerde en duurzamere keuzes te maken. De richtlijn is van toepassing op B2C-handelspraktijken (business-to-consumer) en richt zich op greenwashing, ongeloofwaardige duurzaamheidslabels, misleidende sociale claims en praktijken die verband houden met de verkorte levensduur van goederen en digitale diensten, waaronder software. De verplichtingen gelden voor elke ‘handelaar’, dat wil zeggen een onderneming of beroepsbeoefenaar die producten of diensten aan consumenten verkoopt, op de markt brengt of promoot.
De nieuwe regels leggen de lat hoger voor duurzaamheidsmarketing en productinformatie en verplichten bedrijven om bestaande claims, keurmerken en consumentencommunicatie te herzien. In dit nieuwsbericht belichten we enkele van de belangrijkste wijzigingen.
Strengere regels voor milieuclaims
EmpCo introduceert verschillende praktijken die op de ‘zwarte lijst’ staan en onder alle omstandigheden verboden (want misleidend) zijn, waaronder de volgende praktijken die relevant zijn voor milieuclaims:
Algemene milieuclaims
Claims zoals ‘milieuvriendelijk’, ‘eco-friendly’, ‘groen’, ‘klimaatvriendelijk’, ‘energiezuinig’, ‘biologisch afbreekbaar’ of ‘biobased’ zijn verboden, tenzij de handelaar kan aantonen dat hij erkende, uitstekende milieuprestaties levert die relevant zijn voor de claim, bijvoorbeeld onder het EU-milieukeurmerk of een officieel erkend EN ISO 14024 type I-milieukeurmerk. Een claim is niet ‘algemeen’ als de specificatie ervan duidelijk en opvallend op hetzelfde medium of product wordt vermeld. Bredere termen zoals ‘duurzaam’, ‘bewust’ of ‘verantwoord’ mogen bovendien niet uitsluitend op milieuprestaties zijn gebaseerd, aangezien deze ook betrekking hebben op sociale kenmerken.
Claims over het gehele product
Het doen van een milieuclaim over een volledig product of bedrijf terwijl de milieuclaim slechts betrekking heeft op een bepaald aspect van het product of een specifieke activiteit. Bijvoorbeeld: beweren dat een volledige fles is gemaakt van gerecycled plastic terwijl alleen de dop van gerecycled plastic is gemaakt, is niet toegestaan.
Compensatieclaims
Beweren dat een product een neutrale, verminderde of positieve impact op het milieu heeft wat betreft broeikasgasemissies op basis van CO₂-compensatie, bijvoorbeeld door CO₂-credits aan te kopen van projecten die elders emissies verminderen of verwijderen ter compensatie van de eigen emissies van het product. Een bedrijf mag bijvoorbeeld niet beweren dat een vlucht ‘klimaatneutraal’ is omdat het CO₂-credits heeft aangekocht om de emissies van de vlucht te compenseren. Bedrijven mogen wel communiceren over investeringen in klimaatprojecten, mits zij dit op een niet-misleidende manier doen.
Wettelijke vereisten als uniek verkoopargument
Het presenteren van wettelijk geldende vereisten als een onderscheidend kenmerk van het aanbod van het bedrijf. Bijvoorbeeld: reclame maken voor een product als “vrij van stof X” terwijl het gebruik van stof X al bij wet verboden is.
Gevolgen van de zwarte lijst
Hoewel de bovengenoemde soorten beweringen volgens de Nederlandse jurisprudentie vaak al als misleidend zouden zijn beschouwd, is er vanwege de opname op de zwarte lijst geen specifieke beoordeling meer nodig om vast te stellen of het economisch gedrag van de gemiddelde consument wezenlijk is aangetast. Als een praktijk onder een bepaling van de zwarte lijst valt, is deze misleidend en onder alle omstandigheden verboden.
Duurzaamheidskeurmerk
De EmpCo legt aanzienlijke beperkingen op aan het gebruik van duurzaamheidskeurmerken. Een duurzaamheidskeurmerk is elk vrijwillig keurmerk, kwaliteitsmerk of iets vergelijkbaars dat tot doel heeft een product, een proces of een bedrijf te onderscheiden en te promoten door te verwijzen naar de milieu- of sociale kenmerken ervan.
Bedrijven mogen een duurzaamheidskeurmerk alleen voeren als het is vastgesteld door een overheidsinstantie of is gebaseerd op een in aanmerking komend certificeringssysteem. Andere duurzaamheidskeurmerken staan op de zwarte lijst en zijn onder alle omstandigheden verboden.
Een erkend certificeringsprogramma moet onder meer gebaseerd zijn op verificatie door een derde partij, openbaar beschikbare vereisten hebben, toegankelijk zijn onder transparante en niet-discriminerende voorwaarden, procedures voor niet-naleving bevatten, en onderworpen zijn aan objectief toezicht door een onafhankelijke en bevoegde derde partij.
Dit is gericht op door bedrijven zelf bedachte duurzaamheidskeurmerken die geen onafhankelijke certificering hebben, zoals een bedrijf dat zijn eigen ‘Green Choice’-keurmerk creëert en dit op geselecteerde producten aanbrengt zonder dat daar een erkend certificeringssysteem achter zit. EmpCo wil de wildgroei van dergelijke labels tegengaan, omdat het voor consumenten moeilijk kan zijn om de geloofwaardigheid ervan in te schatten. Bedrijven die duurzaamheidskeurmerken gebruiken, moeten daarom zorgvuldig nagaan of deze onder de nieuwe regels nog steeds mogen worden gebruikt.
Beweringen over toekomstige milieuprestaties
Beweringen over toekomstige milieuprestaties, zoals ‘net zero in 2040’, staan niet op de zwarte lijst van EmpCo, maar kunnen als misleidend worden beschouwd tenzij ze worden onderbouwd door:
- duidelijke, objectieve, openbaar beschikbare en verifieerbare toezeggingen;
- een gedetailleerd en realistisch uitvoeringsplan;
- meetbare en aan een termijn gebonden doelstellingen;
- relevante uitvoeringsmaatregelen, zoals de toewijzing van middelen; en
- regelmatige verificatie door een onafhankelijke externe deskundige, wiens bevindingen aan consumenten worden bekendgemaakt.
In de praktijk legt dit de lat voor toekomstige milieuclaims aanzienlijk hoger. Bedrijven zullen een geloofwaardig plan nodig hebben en hun plan en voortgang periodiek door een onafhankelijke derde partij moeten laten controleren. Uiteraard kan een dergelijke controle kostbaar zijn, met name voor kleinere bedrijven.
Aangezien toekomstige milieuclaims niet op een zwarte lijst worden geplaatst, moet per geval worden beoordeeld of een claim misleidend is, waarbij onder meer wordt gekeken of deze de aankoopbeslissing van de gemiddelde consument heeft beïnvloed of waarschijnlijk zou beïnvloeden.
Duurzaamheid, reparatie en software-updates
De wet pakt ook de verkorte levensduur aan. Onder alle omstandigheden verboden zijn onder meer:
- commerciële communicatie over een product dat een kenmerk bevat dat is aangebracht om de duurzaamheid ervan te beperken, wanneer de handelaar over informatie over dat kenmerk beschikt;
- het ten onrechte claimen van een bepaalde duurzaamheid in termen van gebruiksduur of intensiteit; het presenteren van een product als repareerbaar terwijl dit niet het geval is;
- het presenteren van een software-update (voor een op zichzelf staande digitale dienst of software die in een product is geïntegreerd) als “noodzakelijk” terwijl deze de functionaliteit alleen maar verbetert, of het achterhouden van informatie dat een update de werking negatief zal beïnvloeden;
- het stimuleren van consumenten om verbruiksartikelen, zoals printerinkt, eerder te vervangen dan technisch noodzakelijk is; en
- het achterhouden van informatie over verminderde functionaliteit wanneer niet-originele verbruiksartikelen, reserveonderdelen of accessoires worden gebruikt, of ten onrechte beweren dat een dergelijke beperking zich zal voordoen.
Handelaren mogen de duurzaamheid van producten niet in een positiever daglicht stellen dan de feiten toelaten. Handelaren zijn aan deze verplichtingen onderworpen, niet alleen wanneer zij zelf over de informatie beschikken, maar ook wanneer betrouwbare informatie voor hen beschikbaar is, bijvoorbeeld van een bevoegde autoriteit of de producent. Van producenten wordt in het algemeen verwacht dat zij op de hoogte zijn van kenmerken van hun producten die de duurzaamheid beperken.
Nieuwe informatieverplichtingen vóór het sluiten van de overeenkomst
Handelaren moeten vóór het sluiten van een consumentenovereenkomst aanvullende informatie verstrekken, zowel in de winkel als online:
- een herinnering aan het wettelijke recht op conformiteit, met behulp van een geharmoniseerde EU-kennisgeving;
- wanneer de producent een gratis commerciële garantie op de duurzaamheid biedt die het gehele product gedurende meer dan twee jaar dekt, informatie over die garantie aan de hand van een geharmoniseerd EU-label;
- voor goederen met digitale elementen, digitale inhoud en digitale diensten: de minimumperiode gedurende welke software-updates worden verstrekt;
- de repareerbaarheidsscore, indien van toepassing, of, indien dit niet het geval is, informatie over reserveonderdelen, reparatie-instructies en reparatiebeperkingen; en
- milieuvriendelijke bezorgopties voor het product, indien beschikbaar.
Verschillende van deze verplichtingen gelden alleen wanneer de producent de informatie aan de handelaar ter beschikking heeft gesteld. Volgens de toelichting ontslaat dit handelaren echter niet van hun eigen verantwoordelijkheid om consumenten te informeren. Volgens de Nederlandse wetgeving kan de wettelijke conformiteitstermijn langer zijn dan twee jaar, aangezien deze gekoppeld is aan de verwachte levensduur van het product.
Handelaren wordt aangeraden de door hen verstrekte precontractuele informatie te herzien en bij te werken en bij de producent na te gaan hoe lang er software-updates worden verstrekt voor de producten en diensten die zij aanbieden.
Handhavings- en civielrechtelijke aansprakelijkheidsrisico’s
EmpCo introduceert grotendeels geharmoniseerde regels in de hele EU, waardoor naleving consistenter wordt voor bedrijven die in meerdere lidstaten actief zijn, hoewel handhaving en sancties op nationaal niveau nog steeds kunnen verschillen.
Bestuurlijke handhaving
De ACM is in Nederland de bevoegde autoriteit voor de nieuwe regels en beschikt over diverse handhavingsbevoegdheden (duurzaamheidsclaims met betrekking tot financiële producten vallen onder de bevoegdheid van de Autoriteit Financiële Markten (AFM)). Zij kan onder meer openbare waarschuwingen geven, eisen of lasten onder dwangsom opleggen, en aanzienlijke omzetafhankelijke boetes (bestuurlijke boetes) opleggen. De ACM heeft aangekondigd dat zij, samen met andere Europese toezichthouders, werkt aan verdere richtlijnen en haar bestaande Richtlijnen inzake duurzaamheidsclaims zal actualiseren (zie ons News Item uit 2023).
Reclame Code Commissie
De ‘soft-law’-codes van de Stichting Reclame Code zullen naar verwachting eveneens in overeenstemming worden gebracht met de EmpCo. De Reclame Code Commissie is een populair en toegankelijk forum voor klachten over reclame: consumenten kunnen kosteloos klachten indienen, die vervolgens door een commissie van deskundigen uit de sector worden beoordeeld op naleving van de codes van de stichting. Hoewel de aanbevelingen niet wettelijk bindend zijn, worden ze in de praktijk serieus genomen, onder meer door de reclamesector en de Nederlandse rechtbanken. Negatieve uitspraken brengen PR-risico’s met zich mee.
Burgerlijke aansprakelijkheid
Misleidende duurzaamheidsclaims of ontoereikende precontractuele informatie kunnen aanleiding geven tot diverse civiele vorderingen volgens het Nederlandse recht. Een misleidende handelspraktijk is in het algemeen onrechtmatig jegens consumenten en kan aanleiding geven tot vorderingen tot staking, schadevergoeding of, indien van toepassing, ontbinding van de overeenkomst. De vaststelling dat een bewering misleidend is, geeft een consument echter niet automatisch recht op schadevergoeding: er moet ook worden voldaan aan aanvullende vereisten voor aansprakelijkheid en schadevergoeding, waaronder schade en een voldoende causaal verband. Ontoereikende precontractuele informatie kan leiden tot de nietigheid van de onderliggende overeenkomst.
Oude voorraad
Voor oude voorraad die vóór 27 september 2026 is geproduceerd of besteld, kunnen autoriteiten een pragmatische, gefaseerde handhavingsaanpak hanteren, met name wanneer onmiddellijke naleving tot reële overgangsproblemen of onnodige verspilling leidt. Bedrijven dienen niettemin redelijke inspanningen te leveren om zo spoedig mogelijk aan de EmpCo te voldoen, terwijl onevenredige maatregelen zoals het vernietigen of terugroepen van voorraad kunnen worden vermeden. Het Samenwerkingsnetwerk Consumentenbescherming heeft richtsnoeren uitgegeven over de omgang met oude voorraad, en de ACM zal naar verwachting in eerste instantie een pragmatische aanpak hanteren. Tijdig handelen blijft raadzaam om handhavings- en civielrechtelijke aansprakelijkheidsrisico’s te beperken.
Volgende stappen
De nieuwe regels zijn sinds 27 september 2026 van kracht, zonder algemene overgangsperiode. Handelaren dienen hun duurzaamheidsclaims, etiketten, verpakkingen, websites en reclame onverwijld te herzien en niet-conforme claims en niet-gecertificeerde etiketten geleidelijk af te schaffen. Handelaren in goederen dienen tevens te controleren of hun precontractuele informatie en online afrekenprocessen in overeenstemming zijn met de nieuwe informatieverplichtingen. Wat oude voorraden betreft, kan het documenteren van nalevingsinspanningen van belang zijn bij handhavingsgesprekken met de ACM.
Hoe Houthoff kan helpen
Wij helpen bedrijven bij het beoordelen van hun duurzaamheidsclaims en labels in het kader van EmpCo, het identificeren van mogelijke greenwashing-risico’s, het toetsen van precontractuele informatie en het vertalen van de nieuwe vereisten naar praktische richtlijnen voor marketing en communicatie.